Yap İşlet Devret Modeli (YİD) nedir?

Yap İşlet Devret Modeli, Müteahhit firmanın bir kamu projesini hayata geçirmesi, belli bir süre işletmek suretiyle bedelini tahsil etmesi ve daha sonra bu ürünü devlete devretmesi yöntemidir. 

Yap İşlet Devret (YİD) Modeli nedir?

Yap İşlet Devret Modeli (YİD) nedir?

Yap İşlet Devret Modeli, Kamu Projesini Müteahhit firmanın

  • kendi finansal imkanları ile hayata geçirmesi,
  • elde edeceği kar dahil olmak üzere yatırım bedelini projenin işletme süresi içerisinde ürettiği mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlara satmak suretiyle tahsili,
  • sürenin sonunda işletmekte olduğu tesisleri bakımı yapılmış, eksiksiz ve işler durumda ilgili kamu kuruluşuna devretmesidir.

13/6/1994 tarih ve 21959 sayılı Resmi Gazete‘de yayımlanan 3996 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin (a) bendi ile bu kanunun uygulama usul ve esaslarının belirlendiği 5907 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 3’üncü maddesinin (b) bendinde de, Yap İşlet Devret modeli (İngilizce: Build Operate Transfer (BOT) şu şekilde tarif edilir; “İleri teknoloji veya yüksek maddi kaynak ihtiyacı duyulan projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılmak üzere geliştirilen özel bir finansman modeli olup, elde edilecek kar dâhil yatırım bedelinin şirkete, şirketin işletme süresi içerisinde ürettiği mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satın alınması suretiyle ödenmesidir.”

Sanayi ve Tekmoloji Bakanlığı Fırat Kalkınma Ajansı (FKA) tarafından hazırlanan “YAP İŞLET DEVRET MODELİNDE UYGULANAN USUL VE ESASLARIN KALKINMA AJANSLARI AÇISINDAN ANALİZİ” raporunda YİD modelinin amacını şu şekilde ifade eder; “1984’ten önce batı ülkelerinde uzun süreden beri ve fakat sınırlı şekilde uygulanan YİD modelinin Türkiye ve benzeri ülkelerde uygulanmaya başlanmasının önemli bir nedenini, kamunun finansman sıkıntısı yanında, devlet kontrolünde bulunan alanlarda yatırım yapmak isteyen girişimcilere belirli imtiyazların tanınması gerekliliği düşüncesi oluşturmuştur.”

4 Ağustos 2019 Pazar günü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açılışı gerçekleştirilen İstanbul İzmir Otoyolu Projesi ile birlikte köprü ve otoyol ücretleri tekrar gündeme geldi.

Yap İşlet Devret Modeli (YİD)’de Geri Dönüş (Amortisman) hesabı nasıl yapılıyor?

Yap İşlet Devret modeli ile hayata geçirilmiş bir otoyol veya köprü projesinde şöyle bir geri dönüş (amortisman) hesabı yapılıyor;

  • Fizibilite çalışmaları eşliğinde ortalama aylık araç geçiş sayısı belirleniyor.  
  • Bu araç sayısı 12 ay ile çarpılmak suretiyle öngörülen yıllık araç geçiş sayısı elde ediliyor. 
  • Bu projenin müteahhit firmayı ne kadar sürede amorti edeceği yani işletme süresi belirleniyor. Bu süre boyunca müteahhit firma projeyi işletiyor, işletme gelirleri kendisinin oluyor. 
  • Karı dahil Proje Tutarı bu araç sayısı ve yıla bölünmek suretiyle araç başı geçiş ücreti belirleniyor.
  • Eğer devlet araç geçiş garantisi vermişse, geçen araç sayısı ile planlanan arasındaki eksik miktar devlet tarafından müteahhide hazineden ödenir.

Araç Başı Geçiş Ücreti nasıl belirlenir?

Bir otoyol veya köprü projesi üzerinden örnek verecek olursak;

Proje Tutarı : 100 milyon Türk Lirası

Yıllık araç geçiş sayısı : 50 bin araç

Geri Dönüş Süresi : 20 yıl

Basit bir hesapla Araç Başı Geçiş Ücreti;

100.000.000 / (20×50.000) = 100 TL olur. 

Yıllık planlanan hasılat; 50.000 x 100 = 5 milyon liraya tekabül eder. 

Genelde bu rakam döviz (Amerikan Doları) üzerinden hesaplanır ve belirli dönemlerde kur üzerinden Türk Lirasına döner. 

Araç Geçiş Garantisi nedir?

Diyelim ki o yıl 30 bin araç geçti ve dolayısı ile 3 milyon lira gelir elde edildi. O zaman aradaki fark olan 2 milyon lirayı devlet, müteahhit firmaya hazineden öder. 

Araç Geçiş Garantisi dediğimiz budur. Ve bu sözleşme ile belirlenir ve uluslararası düzeyde tarafları bağlayıcı niteliktedir.

Yap İşlet Devret modeli ile hayata geçirilen kamu projelerinde;

  • Havalimanı için yolcu garantisi,
  • Hastane için hasta garantisi,
  • Otoyol ve Köprü için araç geçiş garantisi

şeklinde bu esas maliyet-gelir hesabı üzerinden hareket edilir.

Dolayısı ile Yap İşlet Devret Modeli (YİD) kamu projelerinde maliyet hesabı büyük önem arzeder. 

Not; Kamuoyunu bilgilendirme amaçlı hazırladığım bu makale ile ilgili görüş ve önerileriniz için lütfen benimle irtibata geçiniz.

Düzenleyen; İnş. Müh. Mithat GÜNEY, PMP

www.mithatguney.com

#mithatgüney / @mithatgny

Bu haber, www.insaport.com internet sayfasında da tarafımdan paylaşılmıştır.

Bu haber, www.turkinsa.org.tr internet sayfasında da tarafımdan paylaşılmıştır.

Ankara YHT Garı, 10 Milyon Yolcuya Hizmet Verdi!

Açılışı 29 Ekim 2016’da Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından gerçekleştirilen Ankara YHT Garı, 2 yılda 10 milyon yolcuya hizmet verdi.

Ankara YHT Garı

Ankara YHT Garı’nın Yıl Dönümü

AA muhabirinin,derlediği bilgiye göre, 29 Ekim 2016’da TCDD‘nin yeni vizyonu ve yükselen değeri doğrultusunda hizmete açılan Ankara YHT Garı, hizmette iki yılını geride bıraktı.

Ankara YHT Garı, başkent Ankara‘ya mimarisi ve sosyal donatılarıyla yeni bir kimlik ve prestij kazandıran eserler arasında yerini çoktan aldı. Gar, TCDD‘nin ilk defa uyguladığı yap-işlet-devret (YİD) modeliyle inşa edildi.

Tesis bünyesinde; ticari alanlar, kapalı ve açık otopark, cafe-restoran, iş ofisleri, çok maksatlı salonlar, mescit, ilk yardım ve güvenlik birimleri ile otel gibi sosyal ve kültürel donatılar bulunmaktadır. Ankara Yüksek Hızlı Tren Garı, sadece yolcuların değil, Ankaralılar için de yeni bir yaşam merkezi oldu.

Sosyal ve Kültürel bir Tesis

Yüksek hızlı demiryolu ağı başta olmak üzere banliyö ve diğer şehir içi raylı sistemlerle entegre olan Ankara YHT Garı, kolay erişilebilir ve her yere eşit mesafede bir konuma sahiptir. Bu vesileyle mekan, sosyal ve kültürel etkinlikler için de tercih edilmektedir.

Ankara YHT Garı, bugüne kadar çok sayıda toplantı, konferans, çalıştay, düğün, spor karşılaşmaları ve sosyal sorumluluk projeleri gibi önemli etkinliklere ev sahipliği yaptı.

Ankara Yüksek Hızlı Tren Garı, zemin dahil toplam sekiz kattan oluşmakta olup, engellilerin en kolay ve en hızlı şekilde erişimlerine uygun olarak tasarlanmış ve inşa edilmiştir. Ankara YHT Garı, günlük 50 bin yolcuya kadar hizmet verebilecek şekilde planlanmıştır.

Ankara Yüksek Hızlı Tren Garı

Gara günde 46 Yüksek Hızlı Tren giriş ve çıkış yapıyor

Ankara YHT Garı, bugüne kadar binen ve inen olmak üzere toplam 10 milyon yolcuya hizmet verdi.

Aynı anda 12 YHT setinin yanaşabileceği Ankara Yüksek Hızlı Tren (YHT) Garı’nda, 3 peron ve 6 demiryolu hattı bulunmaktadır. Ankara YHT Garı’ndan günlük, Konya, Eskişehir ve İstanbul yönlerine 23’ü çıkış, 23’ü giriş olmak üzere toplam 46 YHT giriş ve çıkış yapıyor.

Yüksek Hızlı Tren ve Hızlı Tren hatlarının devreye alınmasıyla yolcu ihtiyacını karşılamak üzere yeni YHT garlarına ihtiyaç duyulmakta.

Bu kapsamda, mevcut Ankara YHT Garı’na ilave olarak; Eryaman, Polatlı, Bozüyük ve Bilecik YHT garlarının inşası tamamlanarak hizmete açıldı.

İnşası devam eden Konya Buğday Pazarı mevkisindeki YHT garında da sona yaklaşıldı.